Endoproteza barku u młodych i aktywnych: anatomiczna czy połowicza

Endoproteza barku od razu kojarzy się z pacjentem po siedemdziesiątce. W gabinecie coraz częściej widzę jednak kogoś zupełnie innego: czterdziestoletnią osobę, wciąż aktywną, grającą rekreacyjnie w tenisa albo regularnie odwiedzającą siłownię, u której staw jest po prostu zbyt zniszczony, żeby dalej czekać. Dla takich pacjentów najważniejsze pytanie brzmi zwykle nie „czy operacja się uda”, tylko „czy wrócę do tego, co lubię robić”.

Endoproteza całkowita czy połowicza

W dużym uproszczeniu: endoproteza całkowita (anatomiczna) wymienia obie powierzchnie stawu, czyli głowę kości ramiennej i panewkę. Endoproteza połowicza wymienia tylko głowę, zostawiając własną panewkę pacjenta.

U większości młodszych, umiarkowanie aktywnych pacjentów z zachowanym, zdrowym stożkiem rotatorów lepiej sprawdza się endoproteza całkowita, bo daje trwalszą poprawę funkcji barku. Proteza połowicza pozostaje jednak sensownym wyborem dla wąskiej grupy osób, które chcą uniknąć typowych ograniczeń pooperacyjnych, na przykład ciężkiej pracy fizycznej czy sportów kontaktowych, i mają ku temu odpowiednie warunki anatomiczne. To zawsze decyzja podejmowana wspólnie z pacjentem, dopasowana do jego stawu i stylu życia, a nie sztywna reguła.

Czy da się wrócić do sportu

Tak, i to częściej, niż wielu pacjentów się spodziewa. Z opublikowanych badań obejmujących tysiące operowanych osób wynika, że zdecydowana większość aktywnych sportowo pacjentów wraca do swojej dyscypliny, zwykle w ciągu kilku miesięcy od zabiegu, a najczęściej na takim samym poziomie jak przed operacją. Najlepiej wypadają sporty o płynnym, niskoprzeciążeniowym ruchu, jak pływanie czy jazda na rowerze, ale golf i tenis też są w zasięgu ręki dla większości chętnych, choć wymagają nieco więcej cierpliwości w rehabilitacji.

Dobrym przykładem jest historia Toma Watsona, legendy światowego golfa i członka World Golf Hall of Fame. Po poważnym wypadku i operacji wymiany barku w wieku 73 lat, kilka miesięcy później stanął na starcie Masters w Augusta jako honorowy gracz otwierający turniej, a potem wracał na pola Champions Tour. Jeśli w tym wieku i po takim urazie powrót do gry był możliwy, u młodszego, dobrze zakwalifikowanego pacjenta rokowania są zwykle jeszcze lepsze.

Nowoczesne narzędzia w planowaniu operacji

Precyzyjne ustawienie implantu w endoproteza barki ma znaczenie dla trwałości wyniku. W codziennej praktyce korzystam z przedoperacyjnego planowania na podstawie tomografii 3D, wspieranego celownikiem drukowanym w 3D, dopasowanym do anatomii konkretnego pacjenta. To narzędzia, które pomagają odtworzyć zaplanowane ustawienie implantu z dużą dokładnością, szczególnie w trudniejszych przypadkach, choć jak każda technologia mają swoje ograniczenia i nie zastępują doświadczenia chirurga.

Zmieniają się też same implanty. Głowy wykonane z pyrocarbonu, materiału zatwierdzonego kilka lat temu przez FDA w Stanach Zjednoczonych z myślą właśnie o młodszych, aktywnych pacjentach, lepiej znoszą obciążenia i oszczędzają chrząstkę panewki. Coraz częściej stosuje się też komponenty ramienne bez trzpienia, które oszczędzają kość i ułatwiają ewentualną rewizję w przyszłości, co u młodego pacjenta, który być może będzie potrzebował kolejnej operacji za dwadzieścia lat, ma realne znaczenie.

Co z tego wynika dla pacjenta

Młody wiek i aktywny tryb życia nie są dziś przeciwwskazaniem do endoprotezoplastyki barku, o ile wskazania są dobrze dobrane. Powrót do sportu jest realny dla większości pacjentów, a nowoczesne narzędzia planowania i nowe materiały implantów pozwalają lepiej dopasować operację do indywidualnych potrzeb, zamiast traktować wszystkich pacjentów tą samą miarą.