Gdy każdy ruch ręką staje się walką z oporem – od regeneracji po endoprotezę
Choć o zwyrodnieniach kolan czy bioder mówi się w społeczeństwie bez przerwy, artroza barku (fachowo nazywana omartroza) jest schorzeniem równie niszczycielskim dla codziennego funkcjonowania. Staw ramienny to najbardziej mobilny staw w ludzkim ciele. W warunkach prawidłowych głowa kości ramiennej porusza się w panewce łopatki niezwykle płynnie dzięki grubej, lśniącej warstwie chrząstki stawowej. Gdy ta warstwa w wyniku lat ciężkiej pracy, przebytych urazów (złamań, zwichnięć) lub procesów zapalnych zaczyna pękać i się ścierać, kość zaczyna trzeć o kość.
Pacjenci trafiają do mnie, kiedy ból przestaje być jedynie „przypadkowym kłuciem”. Staje się on głęboki, tępy i zlokalizowany w głębi barku, nasilając się przy każdej próbie uniesienia ręki czy sięgnięcia za siebie. Z czasem pojawia się charakterystyczne chrupanie, trzeszczenie (tzw. krepitacje) oraz drastyczne usztywnienie stawu – pacjent traci możliwość swobodnego uczesania się, umycia pleców czy zapięcia pasów bezpieczeństwa. Najgorszy jest jednak brak odpoczynku; ból wybudza w nocy, niezależnie od pozycji, w jakiej człowiek próbuje zasnąć.
Moje podejście jako chirurga: kiedy regeneracja, a kiedy operacja?
W początkowych stadiach artrozy robimy wszystko, by opóźnić interwencję chirurgiczną. Wdrażamy celowaną fizjoterapię, modyfikujemy nawyki ruchowe i stosujemy iniekcje dostawowe (kwas hialuronowy o wysokiej gęstości lub osocze bogatopłytkowe PRP), które działają jak zaawansowany smar i wyciszają stan zapalny.
Kiedy jednak badania radiologiczne (RTG, Tomografia Komputerowa) pokazują całkowity zanik szczeliny stawowej, potężne wyrośla kostne (osteofity) i deformację stawu, jedyną drogą do powrotu do normalnego życia bez cierpienia jest endoprotezoplastyka, czyli wszczepienie sztucznego barku. W nowoczesnej ortopedii dysponujemy dwoma skrajnie różnymi rozwiązaniami, które dobieram idealnie do stanu anatomicznego pacjenta:
1. Proteza anatomiczna barku (TSA)
Kopiowanie natury jeden do jednego
Protezę anatomiczną stosujemy u pacjentów, u których zniszczeniu uległa sama chrząstka stawowa, ale stożek rotatorów (grupa ścięgien otaczających bark) jest w pełni zdrowy, silny i sprawny.
Jak sama nazwa wskazuje, ten implant idealnie odtwarza naturalną geometrię ciała. Podczas zabiegu zastępuję zniszczoną, chropowatą głowę kości ramiennej metalową, gładką kulą (osadzoną na specjalnym trzpieniu lub nowoczesnej mocującej konstrukcji beztrzpieniowej), a zniszczoną panewkę łopatki pokrywam dopasowanym polietylenowym elementem. Ponieważ ścięgna pacjenta są zdrowe, to one po operacji napędzają ten nowy, sztuczny staw dokładnie tak samo, jak robiły to przed chorobą. Pacjenci po klasycznej protezie anatomicznej odzyskują znakomity, niemal pełny zakres ruchu i doskonałą siłę ramienia.
2. Proteza odwrócona barku (RSA)
Gdy musimy przechytrzyć anatomię i brak ścięgien.
To jeden z największych przełomów w historii inżynierii medycznej i ortopedii. Co robimy w sytuacji, gdy pacjent ma zaawansowaną artrozę, a jego stożek rotatorów jest kompletnie zniszczony, zerwany lub zanikły (tzw. artropatia stożka rotatorów)? Wtedy klasyczna proteza anatomiczna nie zadziała – ramię nie miałoby siły się unieść, a implant szybko by się obluzował. Wtedy z pomocą przychodzi proteza odwrócona.
W tym rozwiązaniu mechanika stawu zostaje dosłownie odwrócona do góry nogami:
- Tam, gdzie naturalnie była wklęsła panewka (na łopatce), mocuję wypukłą metalową kulę (tzw. glenosferę).
- Tam, gdzie była wypukła głowa kości ramiennej, montuję wklężoną polietylenową miseczkę.
Dlaczego to działa? Ta genialna zamiana miejsc zmienia biometrie i środek obrotu stawu. Dzięki temu potężny mięsień naramienny (ten, który widzimy na zewnątrz ramienia) zostaje mocniej napięty i całkowicie przejmuje funkcję nieobecnych, zniszczonych ścięgien. Proteza odwrócona pozwala unieść rękę do góry pacjentom, którzy przed operacją cierpieli na tzw. rzekome porażenie barku i nie byli w stanie oderwać łokcia od tułowia.
Powrót do życia po operacji
Niezależnie od tego, czy wspólnie wybierzemy model anatomiczny, czy odwrócony, operacja wszczepienia endoprotezy ma jeden, niezwykle przewidywalny i spektakularny skutek: całkowicie i trwale likwiduje potworny ból zwyrodnieniowy. Już pierwszej nocy po zagojeniu tkanek miękkich pacjenci odzyskują upragniony, spokojny sen.
Ramię po operacji wymaga kilkutygodniowej ochrony w specjalnej ortezie, jednak pod okiem doświadczonego fizjoterapeuty delikatne ćwiczenia zaczynamy już w pierwszych dniach po zabiegu. Pełna przebudowa tkanek i powrót do pełnej sprawności trwa zazwyczaj od kilku miesięcy do roku, ale pacjenci zgodnie przyznają, że decyzja o operacji pozwoliła im na nowo cieszyć się życiem bez barier.