Leczenie, regeneracja i operacja stawu kolanowego w Warszawie

Gdy kolano ucieka i traci swój wewnętrzny hamulec

To jeden z najczęstszych i najbardziej spektakularnych urazów u osób aktywnych fizycznie. Klasyczny scenariusz? Szybki bieg na nartach, mecz piłki nożnej lub nagły zwrot na korcie tenisowym. Stopa zostaje mocno wciśnięta w podłoże, a ciało gwałtownie się obraca. W tym momencie wewnątrz stawu dochodzi do potężnego przeciążenia. Pacjent słyszy lub wręcz czuje głuchy, wewnętrzny trzask (tzw. pop), po którym natychmiast pojawia się ostry ból, a kolano w ciągu kilku godzin puchnie jak balon.

Więzadło krzyżowe przednie (ACL) to główny, centralny stabilizator kolana. Działa jak mocna lina, która pilnuje, aby kość udowa i piszczelowa nie przesuwały się nienaturalnie względem siebie. Kiedy ta lina pęka, pojawia się tzw. objaw „uciekania” kolana – pacjent ma poczucie, że staw jest luźny, niestabilny i nie można na nim bezpiecznie oprzeć ciężaru ciała, zwłaszcza przy próbie skrętu czy chodzenia po nierównym terenie.

Jak planuję leczenie?

Wbrew obiegowym opiniom, zerwane więzadło ACL nie u każdego wymaga natychmiastowej operacji. U osób starszych, o niskiej aktywności fizycznej, u których nie występuje jawna niestabilność w codziennym życiu, możemy z powodzeniem zastosować mądrą rehabilitację wzmacniającą mięśnie (to one przejmują wtedy rolę stabilizatora).

Jeśli jednak jesteś osobą młodą, uprawiasz sporty skrętne lub kolano ucieka Ci podczas zwykłego spaceru, jedyną drogą do ochrony stawu przed przedwczesnym zwyrodnieniem jest artroskopowa rekonstrukcja ACL. Podczas tego małoinwazyjnego zabiegu nie zszywam starego więzadła (ponieważ ono się nie goi), ale pobieram od pacjenta mały fragment innego ścięgna (np. mięśni półścięgnistego i smukłego) i wprowadzam go w miejsce starego ACL, mocując za pomocą specjalnych tytanowych guzików lub śrub biowchłanialnych. To pozwala krok po kroku, pod okiem fizjoterapeuty, odbudować pełne zaufanie do własnego kolana.

Gdy amortyzator kolana pęka i blokuje ruch

Łąkotki – boczna i przyśrodkowa – to dwa elastyczne, chrzęstne księżyce, które leżą wewnątrz kolana pomiędzy kością udową a piszczelową. Działają jak najwyższej klasy amortyzatory w samochodzie: rozkładają ogromne obciążenia, chronią delikatną chrząstkę stawową i ułatwiają płynny ruch. Do ich uszkodzenia może dojść nagle, przy gwałtownym przysiadzie z rotacją kolana, ale niezwykle często pękają one powoli, w wyniku tzw. zmian degeneracyjnych (zużycia materiału z biegiem lat).

Pacjenci z uszkodzoną łąkotką zgłaszają ból zlokalizowany po wewnętrznej lub zewnętrznej stronie kolana, który nasila się przy kucaniu, wchodzeniu po schodach lub rotacji nogi. Bardzo charakterystycznym i alarmującym objawem jest tzw. blokowanie stawu. Odłamany fragment łąkotki potrafi wpaść między kości jak klin i sprawić, że pacjent nagle nie może całkowicie wyprostować lub zgiąć nogi.

Moje podejście: ratować, nie wycinać!

Dawniej uszkodzoną łąkotkę po prostu w całości usuwano. Dziś wiemy, że pozbawienie kolana takiego amortyzatora drastycznie przyspiesza rozwój ciężkiej artrozy. Moja filozofia jako chirurga opiera się na zasadzie: ratujemy każdą zdrową komórkę.
Jeśli pęknięcie jest świeże i znajduje się w strefie dobrze ukrwionej, podczas artroskopii kolana zszywam łąkotkę za pomocą specjalnych, miniaturowych implantów (szwów all-inside). Jeśli uszkodzenie ma charakter przewlekły, nienaprawialny i zniszczone strzępy drażnią staw, wykonuję tzw. częściową meniscektomię – usuwam tylko i wyłącznie ten fragment, który generuje ból i blokuje ruch, pozostawiając resztę amortyzatora na swoim miejscu.

Gdy mała kość z przodu kolana gubi swój właściwy tor

Rzepka to ta mała, ruchoma kość z przodu kolana, która osłania staw i działa jak dźwignia dla potężnego mięśnia czworogłowego. Podczas zginania i prostowania nogi, rzepka powinna płynnie poruszać się w dół i w górę po specjalnie wyprofilowanym rowku na kości udowej (w tzw. wcięciu bloczka). Problem pojawia się, gdy rzepka z tego toru wypada – najczęściej na zewnętrzną stronę kolana. Mówimy wtedy o zwichnięciu rzepki.

Uraz ten bywa niezwykle bolesny i przerażający. Rzepka przemieszcza się nienaturalnie na bok, kolano momentalnie puchnie, a tkanki stabilizujące ją po wewnętrznej stronie (głównie więzadło MPFL) ulegają rozerwaniu. Czasami rzepka wskakuje na swoje miejsce sama przy wyproście nogi, ale u wielu pacjentów rozwija się tzw. niestabilność nawykowa – rzepka zaczyna luźno „tańczyć” i wyskakiwać przy prostych, codziennych czynnościach.

Jak przywracam rzepce właściwy tor?

Po pierwszym zwichnięciu, jeśli badania obrazowe (RTG, rezonans) nie wykazują wolnych fragmentów chrzęstnych w stawie, możemy podjąć próbę leczenia zachowawczego: unieruchamiamy nogę w ortezie i skupiamy się na intensywnym wzmacnianiu mięśnia obszernego przyśrodkowego (VMO), który ciągnie rzepkę do wewnątrz.

Jeśli jednak więzadło MPFL zostało całkowicie zniszczone, a budowa anatomiczna kolana sprzyja kolejnym urazom, konieczna jest operacja. Wykonuję wtedy rekonstrukcję więzadła udowo-rzepkowego przyśrodkowego (MPFL). Podobnie jak przy ACL, używam ścięgna własnego pacjenta, aby stworzyć nową, mocną „smycz”, która utrzyma rzepkę idealnie w jej anatomicznym torze, dając pacjentowi pełną swobodę ruchu bez lęku o kolejny wypadek.

Gdy gładka chrząstka ustępuje miejsca bolesnemu tarciu

Zwyrodnienie stawu kolanowego to proces powolny, który można porównać do ścierania się bieżnika w oponie samochodowej. Zdrowe kości wewnątrz stawu pokryte są grubą, supergładką warstwą chrząstki, dzięki której ruch odbywa się bezszelestnie i bez oporów. Z wiekiem, w wyniku przeciążeń, nadwagi, dawnych urazów czy wad postawy (koślawość lub szpotawość kolan), ta ochronna warstwa zaczyna pękać, cieńczeć, aż w końcu odsłania gołą kość.
Pacjenci zgłaszają się do mnie z przewlekłym, tępym bólem, który początkowo pojawia się rano (tzw. ból startowy – trudno wstać z łóżka i rozchodzić pierwsze metry) oraz po dłuższym wysiłku. Z czasem kolano zaczyna trzeszczeć, sztywnieć i ograniczać prostowanie nogi, co drastycznie zawęża przestrzeń normalnego życia.

Moja filozofia leczenia: od profilaktyki do endoprotezy

Zwyrodnienia nie da się cofnąć, ale możemy skutecznie zarządzać bólem i spowolnić ten proces. W stadiach wczesnych i umiarkowanych stawiamy na mądrą rehabilitację, redukcję masy ciała oraz terapie dostawowe – kwas hialuronowy (który działa jak „smar” dla stawu) lub osocze bogatopłytkowe (PRP), które wycisza przewlekły stan zapalny jak rownież niezwykle skuteczne w tłumieniu objawów tluszczopochodne komórki macierzyste.

Kiedy jednak chrząstka znika całkowicie, kości trą o kość, a ból wybudza pacjenta w nocy, najlepszym rozwiązaniem przywracającym jakość życia jest alloplastyka, czyli wszczepienie endoprotezy stawu kolanowego. Usuwam wtedy zniszczone, chropowate powierzchnie kostne i zastępuję je ultranowoczesnymi elementami metalowymi oraz polietylenową wkładką. To duży, ale niesamowicie przewidywalny zabieg, który pozwala pacjentom ponownie chodzić na długie spacery bez bólu.

Gdy pęka główna linia transmisyjna kolana

Więzadło rzepki to potężne, grube pasmo tkanki łączącej dolny biegun rzepki z kością piszczelową. Jest to kluczowy element tzw. aparatu wyprostnego kolana. Bez tego więzadła potężna siła mięśnia czworogłowego uda nie jest w stanie przenieść się na podudzie. Do jego zerwania dochodzi najczęściej u osób młodych i dynamicznych podczas gwałtownego skurczu mięśnia przy ugiętym kolanie – np. podczas lądowania po skoku w siatkówce czy koszykówce. Często uraz ten rozwija się na podłożu wcześniejszego, przewlekłego zapalenia (tzw. kolano skoczka).

Moment urazu jest dramatyczny: pacjent czuje potężne uderzenie z przodu kolana, często słyszy trzask i natychmiast upada. Rzepka, pozbawiona zakotwiczenia od dołu, zostaje gwałtownie pociągnięta przez mięśnie udowe wysoko do góry (co wyraźnie widać w lustrze). Pacjent nie jest w stanie w żaden sposób aktywnie wyprostować nogi ani utrzymać jej uniesionej nad podłożem.

Leczenie: liczy się czas!

W przypadku całkowitego zerwania więzadła rzepki nie ma mowy o leczeniu zachowawczym. Jedyną drogą jest pilna operacja chirurgiczna. Im szybciej ją wykonamy, tym łatwiej odprowadzić rzepkę na jej właściwe miejsce.
Podczas operacji precyzyjnie zszywam rozdarte więzadło, stosując specjalne, bardzo mocne szwy strukturalne, a samo ścięgno ponownie kotwiczę do kości piszczelowej za pomocą dedykowanych kotwic lub przez specjalne tunele kostne. Aby zabezpieczyć mój szew przed gigantycznymi siłami mięśniowymi na czas gojenia, często stosuję tymczasową pętlę zabezpieczającą (tzw. szew odciążający). Po zabiegu wdrażamy stopniową rehabilitację w ortezie z regulacją kąta zgięcia.

Odcięcie zasilania z góry – uraz aparatu wyprostnego

To schorzenie to „starszy brat” zerwania więzadła rzepki, z tą różnicą, że do uszkodzenia dochodzi nad rzepką. Mięsień czworogłowy to największy i najsilniejszy mięsień naszego ciała, który zbiega się nad kolanem w jedno wspólne, potężne ścięgno przyczepiające się do górnego brzegu rzepki. Do jego zerwania dochodzi najczęściej u osób po 50. roku życia, często przy niefortunnym potknięciu na schodach lub krawężniku, kiedy mięsień próbuje gwałtownie, odruchowo wyhamować upadek przy ugiętym stawie.

Objawy są jednoznaczne: ostry ból nad rzepką, duży obrzęk i widoczne wgniecenie (zagłębienie) w tkankach tuż nad kolanem – można tam wręcz włożyć palec. Rzepka opada nieco w dół, a pacjent całkowicie traci możliwość uniesienia wyprostowanej nogi. Próba wykonania kroku kończy się bezwładnym ugięciem kolana.

Jak naprawiam ten problem?

Podobnie jak przy więzadle rzepki, całkowite zerwanie wymaga interwencji chirurgicznej. Pozostawienie mięśnia bez przyszycia doprowadziłoby do jego trwałego skurczenia i nieodwracalnej utraty funkcji chodzenia.

Operacja polega na odsłonięciu uszkodzonego obszaru, starannym oczyszczeniu górnego brzegu rzepki i ponownym, niezwykle solidnym przyszyciu ścięgna mięśnia czworogłowego do kości. Używam do tego nowoczesnych kotwic kostnych lub przeprowadzam szwy przez specjalnie wywiercone podłużne tunele w rzepce. Kluczem do sukcesu jest tutaj precyzja i siła zespolenia, która pozwoli tkankom zrosnąć się w idealnym napięciu anatomicznym, co gwarantuje powrót do normalnego chodu.

Gdy biomechaniczny węzeł kolana pęka pod wpływem siły

Złamania w obrębie kolana to poważne, wysokenergetyczne urazy. Mogą dotyczyć dolnego końca kości udowej (złamania nadkłykciowe), górnego końca kości piszczelowej (złamania kłykcia piszczeli – często wynik potrącenia przez samochód lub upadku z wysokości) oraz samej rzepki (np. bezpośrednie uderzenie kolanem o deskę rozdzielczą w czasie wypadku samochodowego).

Są to złamania wewnątrzstawowe, co oznacza, że linia pęknięcia niszczy idealnie gładką powierzchnię stawu. Towarzyszy im natychmiastowa utrata funkcji nogi, ogromny krwawiak wewnątrzstawowy, potężny ból i często widoczna gołym okiem deformacja osi kończyny.

Jak składam wewnątrzstawowe puzzle?

Moim absolutnym priorytetem jako chirurga jest przywrócenie idealnej, równej powierzchni stawowej (z dokładnością do ułamka milimetra) oraz stabilne zespolenie kości, które pozwoli na wczesny ruch. Jeśli odłamy przesuną się choćby o 1-2 mm, w tym miejscu rozwinie się błyskawiczne, bolesne zwyrodnienie.

Złamania rzepki najczęściej stabilizuję za pomocą tzw. popręgu metalowego (kombinacja drutów Kirschnera i drutu tytanowego), który zamienia siły rozciągające mięśnia w siły dociskające odłamy. W przypadku skomplikowanych złamań kłykci kości udowej lub piszczelowej, operacja (ORIF) wymaga użycia specjalistycznych, anatomicznie wyprofilowanych płyt blokowanych i śrub. Często, gdy kość piszczelowa ulegnie wgnieceniu, muszę unieść powierzchnię stawową i podeprzeć ją specjalnym przeszczepem kostnym lub syntetycznym.

Urazy osiowe nogi – od prostych pęknięć po skomplikowane złamania

Podudzie tworzą dwie kości: gruba, masywna kość piszczelowa, która przenosi niemal cały ciężar naszego ciała, oraz cienka, boczna kość strzałkowa, działająca jako punkt przyczepu dla mięśni. Do złamań trzonu tych kości dochodzi w bardzo różnych mechanizmach – od niskoenergetycznych rotacji (np. zakleszczenie narty w śniegu przy małej prędkości) po groźne wypadki komunikacyjne czy urazy bezpośrednie na boisku piłkarskim.

Ponieważ kość piszczelowa z przodu leży tuż pod skórą, złamania podudzia stosunkowo często mają charakter złamań otwartych, gdzie odłam kostny przebija skórę, co rodzi ogromne ryzyko infekcji bakteryjnej i wymaga natychmiastowej operacji w trybie pilnym.

Jak leczymy złamanie podudzia?

Jeśli złamanie jest stabilne, pojedyncze i bez przemieszczenia (co zdarza się głównie u dzieci), możemy zastosować leczenie zachowawcze w długim gipsie. U dorosłych jednak standardem jest leczenie operacyjne, które pozwala na rezygnację z gipsu i drastycznie skraca czas powrotu do sprawności.

Złotym standardem w chirurgii trzonu piszczeli jest gwoździowanie śródszpikowe. Przez małe nacięcie pod kolanem wprowadzam do wnętrza (kanału szpikowego) kości piszczelowej długi, tytanowy pręt (gwóźdź), który blokuję poprzecznymi śrubami na obu końcach. Taki wewnętrzny stelaż jest niesamowicie wytrzymały – pozwala kościom bezpiecznie się zrastać, a pacjentowi umożliwia obciążanie nogi i chodzenie o kulach niemal od pierwszych dni po operacji, co chroni mięśnie przed zanikiem, a stawy przed zesztywnieniem.