Łokieć tenisisty: dlaczego amatorzy łapią tę kontuzję częściej niż zawodowcy

US Open w pełnym toku, a nagłówki tenisowych serwisów zamiast wyników meczów pełne są komunikatów o kontuzjach. Carlos Alcaraz wraca do gry po czteromiesięcznej przerwie spowodowanej urazem nadgarstka. Jannik Sinner w ogóle nie pojawił się w Nowym Jorku, wciąż wracając do formy po urazie kolana. To przypomnienie, że tenis, nawet uprawiany rekreacyjnie, potrafi mocno obciążyć układ ruchu. Wśród amatorów najczęstszym tego skutkiem nie jest jednak uraz kolana czy nadgarstka, ale dolegliwość znana każdemu, kto choć raz trzymał rakietę dłużej niż sezon: łokieć tenisisty.

Co to właściwie jest i dlaczego nazwa myli

Łokieć tenisisty, po polsku boczne zapalenie nadkłykcia, kojarzy się głównie z tenisem, ale w mojej praktyce większość pacjentów z tym rozpoznaniem to osoby, które rakietę trzymają rzadko albo wcale. Częściej trafiają do mnie stolarze, informatycy grający dużo w gry wymagające precyzyjnych ruchów nadgarstka, rodzice noszący dziecko na jednej ręce czy osoby intensywnie trenujące na siłowni.

Nazwa jest też trochę myląca z medycznego punktu widzenia. Przez lata mówiło się o stanie zapalnym, stąd końcówka „itis" w angielskiej nazwie lateral epicondylitis. Nowsze badania histopatologiczne pokazują jednak co innego: w zmienionej chorobowo tkance nie ma typowego nacieku zapalnego, tylko zmiany degeneracyjne ścięgna, mikrouszkodzenia włókien kolagenowych i tkankę ziarninową. To proces bliższy zużyciu materiału niż klasycznemu zapaleniu, dlatego coraz częściej używa się terminu tendinoza. Ta różnica ma znaczenie praktyczne, bo tłumaczy, dlaczego samo „gaszenie stanu zapalnego" lekami rzadko rozwiązuje problem na dłużej.

Skąd się bierze

Mechanizm jest prosty do wyobrażenia: powtarzalne, drobne przeciążenia miejsca przyczepu mięśni prostowników nadgarstka do bocznego nadkłykcia kości ramiennej. Pojedynczy ruch nie robi krzywdy, ale setki powtórzeń tygodniowo, przy niewystarczającej regeneracji, prowadzą do mikrouszkodzeń, które kumulują się szybciej, niż organizm zdąży je naprawić. U tenisistów klasycznym wyzwalaczem jest błędna technika bekhendu i za sztywna rakieta, ale mechanizm jest identyczny przy każdej powtarzalnej pracy nadgarstkiem i przedramieniem, także tej niezwiązanej ze sportem.

Jak to rozpoznać

Typowy obraz to ból po zewnętrznej stronie łokcia, nasilający się przy chwytaniu, podnoszeniu przedmiotów, a nawet przy tak prozaicznych czynnościach jak podanie ręki czy podniesienie filiżanki. W badaniu pomocne są testy prowokacyjne, między innymi test Cozena, Milla i Thomsona, a w razie wątpliwości diagnostycznych lub przy planowaniu leczenia inwazyjnego wykonuje się USG lub rezonans magnetyczny, żeby ocenić stopień uszkodzenia ścięgna.

Co naprawdę działa, a co jest mitem

Dobra wiadomość jest taka, że zdecydowana większość przypadków, w większości źródeł podaje się przedział 90 do 95 procent, ustępuje bez operacji. Złą wiadomością jest to, że proces zdrowienia wymaga czasu i konsekwencji, a nie szukania cudownego zastrzyku.

Fundamentem leczenia jest modyfikacja obciążeń, czyli czasowe ograniczenie ruchów, które wywołują ból, oraz fizjoterapia. Kluczowy element to trening ekscentryczny mięśni prostowników nadgarstka. To specyficzny rodzaj ćwiczeń, w którym mięsień pracuje podczas wydłużania, a nie skracania, i który porządkuje ułożenie włókien kolagenowych w ścięgnie, czyniąc je bardziej odpornym na kolejne przeciążenia. Fizjoterapeuta pracuje nie tylko lokalnie przy łokciu, ale też z całym łańcuchem mięśniowo-powięziowym przedramienia i barku.

Jeśli chodzi o zastrzyki, tu warto rozwiać jeden mit. Klasyczne wstrzyknięcia sterydowe, choć dają szybką ulgę w bólu, w dłuższej perspektywie nie poprawiają wyników leczenia, a według części analiz mogą wręcz osłabiać ścięgno przy powtarzanym stosowaniu. Metaanalizy porównujące falę uderzeniową z iniekcjami sterydowymi pokazują, że fala uderzeniowa daje bardziej trwałe efekty. Coraz mocniejszą pozycję jako opcja dla przypadków opornych na standardowe leczenie zyskuje też ostrzykiwanie osoczem bogatopłytkowym, czyli PRP, które ma wspierać biologiczną regenerację uszkodzonego ścięgna, choć wciąż potrzeba więcej dużych badań, żeby jednoznacznie ustalić, w których przypadkach przynosi największą korzyść.

Leczenie operacyjne rezerwuję dla naprawdę niewielkiego odsetka pacjentów, u których pół roku do roku solidnej, prawidłowo prowadzonej rehabilitacji nie przynosi poprawy.

Jak się przed tym chronić, zanim złapie Cię ból

Profilaktyka jest tu dużo tańsza niż leczenie, dosłownie i w przenośni. Kilka zasad, które sam powtarzam pacjentom grającym rekreacyjnie w tenisa, ale też osobom regularnie trenującym crossfit czy dźwigającym ciężary:

Rozgrzewka przedramienia przed każdą aktywnością angażującą chwyt, nie tylko ogólna rozgrzewka całego ciała. Stopniowe zwiększanie obciążeń treningowych zamiast gwałtownych skoków intensywności po dłuższej przerwie. Regularne wzmacnianie mięśni prostowników i zginaczy nadgarstka, nawet jeśli nic jeszcze nie boli, bo silniejsze ścięgno lepiej znosi przeciążenia. Zwrócenie uwagi na sprzęt, w tenisie to prawidłowy rozmiar rękojeści i napięcie naciągu rakiety, a przy pracy fizycznej dobrze dobrane narzędzia. I najważniejsza zasada, którą najtrudniej wdrożyć: reagowanie na pierwszy dyskomfort, a nie na moment, kiedy ból zaczyna ograniczać codzienne funkcjonowanie.

Kiedy warto się zgłosić

Jeśli ból w okolicy łokcia utrzymuje się dłużej niż dwa, trzy tygodnie mimo odpoczynku, albo wraca przy każdym powrocie do aktywności, to sygnał, żeby nie czekać dłużej. Wczesna, prawidłowo dobrana rehabilitacja skraca cały proces zdrowienia i praktycznie zawsze pozwala uniknąć bardziej inwazyjnych metod leczenia.

Bibliografia i źródła: American Physical Therapy Association, wytyczne kliniczne dotyczące bólu bocznej części łokcia (JOSPT 2022); przeglądy systematyczne dotyczące terapii falą uderzeniową vs iniekcje sterydowe; analizy porównawcze skuteczności PRP w leczeniu tendinozy bocznego nadkłykcia; doniesienia agencyjne o kontuzjach zawodników podczas US Open 2026.