Robot w sali operacyjnej: co pokazał Zjazd Ortopedów w Gdańsku i co to oznacza dla Twojego barku

Kilka dni temu w Gdańsku zakończył się XLV Zjazd Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego. Przez cztery dni setki chirurgów z całej Polski dyskutowały między innymi o robotyce, nawigacji śródoperacyjnej i nowoczesnym obrazowaniu w ortopedii. Dla pacjenta może to brzmieć jak science fiction, ale w praktyce oznacza jedno: coraz precyzyjniejsze operacje stawów. Chciałbym dziś przybliżyć jeden konkretny, bardzo aktualny wątek z tego obszaru: wirtualną i rozszerzoną rzeczywistość przy endoprotezoplastyce barku.

Dlaczego bark to wyzwanie

Zacznijmy od tego, dlaczego bark jest tu szczególnym wyzwaniem. Łopatka to kość o złożonej, nieregularnej geometrii, a prawidłowe ustawienie komponentu panewkowego decyduje o tym, czy proteza posłuży pacjentowi latami, czy zacznie się obluzowywać po kilku sezonach. Stąd rosnące zainteresowanie technologiami, które dają chirurgowi dodatkową parę „oczu” podczas operacji.

RSQ HOLO: polski akcent

W Polsce od kilku lat rozwijany jest system holograficzny RSQ HOLO, nad którym pracuje między innymi prof. Przemysław Lubiatowski. Rzutuje on trójwymiarowy model anatomii pacjenta bezpośrednio na pole operacyjne, co pomaga zwłaszcza przy nietypowych, trudnych przypadkach: dużych ubytkach kostnych, złamaniach wieloodłamowych czy nietypowej anatomii barku. To dobry przykład, że polska ortopedia nie jest tu tylko biernym obserwatorem światowych trendów.

ARVIS: rozszerzona rzeczywistość w praktyce

Na świecie najdalej w tym kierunku poszedł system ARVIS, obecnie rozwijany przez firmę Enovis, który wykorzystuje okulary rozszerzonej rzeczywistości. Działa to w trzech krokach. Najpierw na podstawie tomografii komputerowej powstaje cyfrowy model barku pacjenta i plan operacji z dobranym implantem. Następnie na sali operacyjnej czujniki przymocowane do łopatki i narzędzi synchronizują odśloniętą kość z tym planem. W trakcie samego zabiegu chirurg widzi przez okulary AR nałożony na rzeczywistą anatomię cyfrowy plan, który prowadzi go krok po kroku.

Według danych przytaczanych w czerwcu tego roku przez Cleveland Clinic, system pozwala umieszczać implant z dokładnością rzędu jednego stopnia i jednego milimetra, co realnie zwiększa powtarzalność operacji między różnymi chirurgami i ośrodkami. W ostatnich miesiącach pojawiają się kolejne doniesienia o pierwszych takich zabiegach w nowych ośrodkach na świecie, co pokazuje, że technologia wychodzi już poza fazę eksperymentu.

Co mówi nauka

Warto jednak zachować zdrowy dystans do samego hasła „VR w ortopedii”. Opublikowany w czerwcu w Rheumatology International przegląd literatury jasno pokazuje, że wirtualna rzeczywistość naprawdę dobrze sprawdza się już dziś w rehabilitacji barku, na przykład po operacjach stożka rotatorów czy w barku zamrożonym, gdzie poprawia zaangażowanie pacjenta w ćwiczenia. Natomiast twardych dowodów naukowych na to, że VR czy AR bezpośrednio poprawiają wyniki samej endoprotezoplastyki barku, wciąż jest niewiele. To obszar, który dopiero czeka na solidne badania kliniczne. Innymi słowy: technologia jest realna i obiecująca, ale ostrożny entuzjazm to dziś bardziej uczciwe podejście niż obietnica rewolucji.

Co to oznacza dla pacjenta

Co to oznacza dla pacjenta, który zastanawia się nad operacją barku? Przede wszystkim to, że narzędzia wspierające precyzję chirurga rozwijają się bardzo szybko, również w Polsce. Ale to wciąż chirurg, jego doświadczenie, liczba wykonanych zabiegów i dokładne planowanie, pozostaje najważniejszym czynnikiem decydującym o powodzeniu operacji. Technologia jest po to, żeby go wspierać, a nie zastępować.